Władysław IV

  • urodził się: 1595, zmarł: 1648
  • na tronie w latach 1632 - 1648
  • drugi władca z dynastii Wazów
  • poprzednik: Zygmunt III Waza
  • następca: Jan Kazimierz
  • syn Zygmunta III Wazy i Anny Austriaczki
  • żony:
  1. Cecylia Renata, córka Ferdynanda II, cesarza rzymskiego
  2. Ludwika Maria, córka Karola I Gonzagi, ks. Mantui
  • dzieci z pierwszą żoną:
  1. Zygmunt Kazimierz, zmarł w dzieciństwie
  2. Maria Anna Izabella, zmarła w niemowlęctwie

 

 Władca prywatnie.

 Władysław IV był drugim dzieckiem Zygmunta III Wazy i jego ukochanej żony, Anny. Urodził się w 1595 roku. Wydarzenie to wywołało wielkie poruszEnie w kraju. Był ulubieńcem szlachty i od początku widziano w nim dziedzica tronu. Władysławem opiekowała się zaufana ochmistrzyni matki, Urszula Meyerin (królowa Anna zmarła, gdy syn miał zaledwie trzy lata). Królewicz bardzo kochał Urszulę, która przez dłuższy czas zastępowała mu matkę. Wielokrotnie dostawał od niej srogie lanie, czasem musiał interweniować sam król - ojciec. Zygmunt III bardzo kochał Władysława. Jego druga żona, Konstancja Austriaczka, po przybyciu na dwór zatrzymała ochmistrzynię przy sobie. Darzyła ją pełnym zaufaniem. Od pierwszej chwili pobytu w Polsce Konstancja zajęła się swym, 10-letnim wówczas, pasierbem. Darzyła go wielką życzliwością i wiele czasu spędzali razem. Gdy urodziła własnych synów, jej stosunek do królewicza Władysława nie zmienił się. Przyrodnie rodzeństwo chowało się zgodnie i Władysław kochał swych braci, a szczególnie najstarszego, Jana Kazimierza. Królewicz Władysław jako chłopiec miał twarz piękną i miłą, jasne włosy, żywe spojrzenie i ujmujący sposób bycia. W dojrzałym wieku bardzo utył. Od dzieciństwa znał świetnie niemiecki, nieźle włoski. Pobierał nauki z wielu dziedzin, ale głównie z historii i wojskowości. Od małego interesował się także sztukami plastycznymi i muzyką. Był ulubieńcem Piotra Skargi. Chłopcy znajdowali się głównie pod kontrolą kobiet - matki i Urszuli. Przyrodni bracia długo mieszkali w jednym pokoju zanim otrzymali własne apartamenty. Władysław jako najstarszy posiadał oddzielne pomieszczenia. Gdy Władysław dorósł, doszło do konfliktu między nim a macochą. Była ona niezadowolona z prowadzenia się pasierba i demonstrowania przez niego odmiennych od królewskiej pary postaw.

28-letni Władysław incognito, w stroju mieszczańskim, zabawiał się z rówieśnikami, popijał i bywał u upadłych kobiet. Hulanki sporo kosztowały a ponieważ Władysław zawsze był rozrzutny, to stale tonął w długach. Zdarzało się, że monarcha nie miał żadnych pieniędzy, kucharze na zamku nie mieli czego gotować, król zadowalał się wtedy najskromniejszym posiłkiem, a dworzanie żywili się u znajomych mieszczan. Kupcy warszawscy nie sprzedawali Władysławowi nic na kredyt, domagając się gotówki. Aby spłacić olbrzymie długi monarchy, których głównymi wierzycielami byli kupcy gdańscy, sejm uchwalił specjalne podatki. Królewicz był tolerancyjny i serdeczny, posiadał wielką umiejętność zjednywania sobie ludzi uśmiechem i dowcipem. Łatwo nawiązywał kontakty z obcymi. Ten młody, inteligentny i ambitny mężczyzna za życia ojca miał za mało zajęć. Uczestniczył czasem w obradach sejmu, w kampaniach wojennych, jednak było to za mało dla jego energicznej natury. Udało mu się wywalczyć zgodę ojca i macochy i w latach 1624 - 25 wyruszył w podróż po dworach Europy, zapoznając się z miejscowymi zwyczajami. Władysław posiadał znaczną teoretyczną wiedzę wojskową, w podróży zapoznał się ze sztuką wojenną państw zachodnich. Interesował się artylerią i marynarką. Drugą dziedziną, która pasjonowała Władysława była sztuka. Król propagował muzykę, głównie twórczość operową. Na dworze utrzymywał orkiestrę i chór, stworzył na zamku warszawskim salę widowiskową i stały teatr dworski, opłacał szereg śpiewaków i kompozytorów. Za panowania Władysława wystawiono 10 oper, 7 komedii i 6 baletów. W niektórych przedstawieniach występowała królowa i siostra króla. Władysław IV gromadził też obrazy, rzeźby i kobierce, interesował się architekturą. Podarował Warszawie jeden z najpiękniejszych pomników, kolumnę Zygmunta III, która z czasem stała się jednym z symboli stolicy. Władysław lubił czytać dzieła historyczne, poezje, interesował się dysputami naukowymi. Mimo swych wojskowych upodobań, król Władysław IV był bardzo chorowity. Przypuszczalnie cierpiał na reumatyzm i podagrę, miał w każdym razie silne bóle. Przy ich nawrotach jego zachowanie mocno odbiegało od rycerskiego. Podobno jęczał i krzyczał tak głośno, że słychać go było w całym zamku. W czasie porodu królowej, król miał atak choroby i krzyczał głośniej niż rodząca królowa. Władysław całymi tygodniami leżał w łóżku lub był noszony w lektyce, był niecierpliwy i dokuczliwy wobec otoczenia, obnosił się ze swą chorobą, każąc nosić się z łóżkiem na posiedzenia senatu. W 1638 roku król Władysław z żoną Cecylią Renatą odbyli podróż leczniczą do uzdrowiska w Baden. Towarzyszył im orszak 1300 osób. Przy okazji odwiedzono Wiedeń i nastąpiło spotkanie z cesarzem. W wyniku leczenia u wód stan zdrowia króla poprawił się, ale tylko na krótko. Całą powrotną drogę spędził już w lektyce. Szukając sprzymierzeńca przeciwko Szwecji król Władysław IV zwrócił swe oczy ku Habsburgom. Małżeństwo króla z córką cesarza Ferdynanda II, Cecylią Renatą (rok 1637) miało przypieczętować sojusz Habsburgów z Wazami. Władysław nie znalazł jednak szczęścia w związku z nieładną Habsburżanką. Urodził im się syn, ale był słabego zdrowia i zmarł w wieku 7 lat. Także drugie małżeństwo króla, zawarte po śmierci pierwszej żony, miało podtekst polityczny. Król podjął próbę zbliżenia z Francją i w 1646 roku pojął za żonę księżniczkę Ludwikę Marię Gonzagę de Nevers, córkę księcia Mantui. Żona rozczarowała go i stosunki między małżonkami układały się źle.

W czasach kawalerskich i potem w trakcie trwania obu niezbyt szczęśliwych małżeństw, Władysław miał liczne przygody miłosne. Wydaje się, że silniejszym uczuciem związany był jedynie ze swą kochanką, Jadwigą Łuszkowską, mieszczanką lwowską. Ich związek trwał wiele lat, a Jadwiszka mieszkała na Zamku, choć rzadko pokazywała się publicznie. Król musiał wydalić ją ze dworu i uczynił to dosłownie w przeddzień przybycia pierwszej żony do Warszawy. Przeniósł Jadwiszkę do Pałacu Ujazdowskiego. Po tym jak okazało się, że faworyta królewska zaszła w ciążę, wskutek nalegań żony, król wydał ją za mąż za dworzanina Jana Wypyskiego. Wraz z mężem opuściła ona Warszawę. Odtąd Władysław szukał pociechy i zapomnienia w przelotnych romansach. Spotykał się również od czasu do czasu z Łuszkowską. Syn królewski przewędrował całą Europę używając nazwiska hrabiego Wazy (Wasenau, Wasenhof). Siedzibę monarszą był Zamek Warszawski. Król zajmował siedem pokoi w północno-wschodnim narożniku zamku. W czasie swego panowania przebudował zamek, wzniósł murowany pałac w Ujazdowie, rozbudował także pałac zwany obecnie Kazimierzowskim.