Zygmunt II August

  • urodził się: 1520, zmarł: 1572
  • na tronie w latach 1548 - 1572 (koronacja 1529)
  • siódmy i ostatni władca z dynastii Jagiellonów
  • poprzednik: Zygmunt I Stary
  • następca: Henryk Walezy
  • syn Zygmunta I Starego i Bony Sforza
  • żony
  1. Elżbieta Austriaczka, córka Ferdynanda I króla rzymskiego
  2. Barbara, córka Jerzego Radziwiłła, kasztelana wileńskiego
  3. Katarzyna Austriaczka, córka Ferdynanda I, króla rzymskiego.
  • dzieci nie miał

Władca prywatnie.

 Zygmunt August był jedynym synem Zygmunta Starego i Bony Sforza. Urodził się w 1520 roku. Był ukochanym dzieckiem swoich rodziców. Jak przystało na monarchę epoki Odrodzenia, był dobrze wykształcony. Oprócz polskiego znał łacinę, włoski i niemiecki. Na jego wychowanie decydujący wpływ miała matka, która nie potrafiła odmówić zachciankom syna. Oskarżano królową, że królewicz prowadzi nierycerski tryb życia, wśród niewiast, śpiewów i pląsów, a trudy kampanii wojennej są dla niego zbyt uciążliwe. Silna osobowość matki całkowicie zdominowała Zygmunta Augusta. Zygmunt jako 17-letni młodzieniec nie wykazywał żadnych ambicji politycznych, a matka nie zachęcała go do tego, pragnąc sama kierować jego losem. Zygmunt był bardzo przywiązany do matki, doceniał też jej mądrość. W późniejszym okresie doszło do głębokiego konfliktu między nimi. Z człowieka bliskiego niegdyś, choć przytłaczającego swoją indywidualnością osobowość syna, Bona zamieniła się ostatecznie w znienawidzonego przeciwnika. Zygmunt August był niewysoki, szczupły, o śniadej twarzy i rzadkiej czarnej brodzie. Miał słabe zdrowie, dokuczała mu podagra. Ubierał się zawsze na czarno. Ściany jego osobistych komnat pokrywały czarne obicia. Król zwykle jadał samotnie. Lubił muzykę, miał bogatą bibliotekę, założył w Wilnie galerię obrazów. Interesował się współczesną sztuką wojskową i ludwisarstwem, a także poglądami teologów protestanckich. Zygmunt miał miły sposób bycia, bywał niezdecydowany (współcześni nazywali go "dojutrkiem"), ale w podjętych postanowieniach był niezachwiany i stanowczy. Gospodarność odziedziczył po matce, potrafił być też niezwykle hojny (np. wobec swoich kochanek). Zygmunt August miał trzy pasje - konie, klejnoty i kobiety. Oprócz trzech żon miał wiele kochanek, pochodzących zresztą z różnych stanów społecznych. W 1543 roku Zygmunt August ożenił się z arcyksiężniczką Elżbietą Austriaczką, córką Ferdynanda I. Nie kochał żony, która była chorobliwie nieśmiała i cierpiała na epilepsję. Stosunki między nimi układały się źle, a matka buntowała go przeciw Elżbiecie.

Wkrótce Bona, rozdzielając małżonków, wysłała syna na Litwę. Tam Zygmunt uwolnił się od wpływów matki i zaczął się usamodzielniać. Zakochał się w pięknej wdowie po wojewodzie trockim - Barbarze z Radziwiłłów Gasztołdowej. Początkowo co dzień pisywał do matki, ale gdy ta nie zaakceptowała jego związku z Barbarą, stosunki między Zygmuntem a Boną popsuły się i pozostawały wrogie aż do śmierci. W 1547 roku Zygmunt potajemnie ożenił się z Barbarą (Elżbieta zmarła w 1545 roku) wywołując prawdziwą burzę w kraju. Barbarę przedstawiano jako "nierządnicę", która miała rzekomo aż 38 kochanków. Nie chcieli uznać tego związku ani rodzice ani szlachta. Zygmunt August jednak postawił na swoim i zmusił wszystkich, aby uznali jego małżonkę. W 1550 roku doprowadził w do jej koronacji. Ukochana żona jednak wkrótce zmarła (rok 1551), nie pozostawiając królowi dziedzica.

Mimo głębokiego smutku w 1553 roku król żeni się po raz trzeci, z siostrą swej pierwszej żony, Habsburżanką, Katarzyną Austriaczką. Zmorą jego życia był brak potomstwa. Ostatnie małżeństwo króla przyniosło mu rozczarowanie - nieładna żona nie urodziła upragnionego dziedzica, w dodatku była, podobnie jak jej siostra, chora na padaczkę. Król oddalił żonę i szukał pocieszenia w ramionach licznych kochanek. Po wielu latach separacji Katarzyna Austriaczka opuściła Polskę i zmarła w 1572 roku, opuszczona i samotna, w Linzu.

Wspomnieć jeszcze należy o ostatniej towarzyszce życia, kochance królewskiej Barbarze Giżance. Była to warszawska mieszczanka, córka burmistrza, podsunięta królowi przez Mikołaja Mniszka. Była uderzająco podobna do ukochanej Barbary. Romans nawiązany w końcu 1570 roku zaowocował w 1571 roku urodzeniem córeczki. Król oszalał z radości, wierząc, że Barbara urodzi mu także syna. Mało kto jednak wierzył w to ojcostwo. Uważano powszechnie, że sprytna faworyta postarała się o dziecko, chcąc króla mocniej przywiązać do siebie. Jej pozycja na dworze była silna. Król planował nawet poślubić Barbarę, a na łożu śmierci obdarował ją olbrzymią sumą pieniędzy 13.000 dukatów. Zygmunt August zmarł bezpotomnie w wieku 52 lat w Knyszynie. Pochowany został w kaplicy Zygmuntowskiej przy katedrze wawelskiej.